Esthetiek: harmonie met karakter

Een boek waar ik al jaren eens over wilde schrijven is Irving Harper: Works in Paper. Niet alleen vanwege de papieren objecten, maar ook vanwege het interieur waarin ze een plek hebben gekregen. Harper was ontwerper bij George Nelson Associates en werkte mee aan een aantal iconische ontwerpen uit het Amerikaanse modernisme. Naast zijn werk maakte hij thuis, voor zichzelf, objecten van papier. Figuren, dieren, maskers en abstracte vormen. In de loop van de jaren ontstond een enorme verzameling en raakte zijn huis ermee gevuld.

Ik vind de beelden van zijn huis prachtig. Natuurlijk door de papieren objecten zelf, maar vooral door de sfeer die ontstaat doordat zijn werk overal een plek heeft gekregen. Op kasten en tafels, aan de wand en tussen de meubels. Samen met de architectuur, de meubels en kunst vormen ze een interieur dat heel persoonlijk is. Niet alles is bedacht om perfect bij elkaar te passen, maar juist daardoor heeft het zoveel eigenheid.

Dat raakt voor mij aan wat esthetiek in een interieur betekent. Wat we mooi vinden, is persoonlijk. Harmonie is iets anders. Die ontstaat door een samenspel van verhoudingen, vorm, kleur, materiaal en licht, doordat verschillende elementen elkaar versterken. Daar ligt voor mij een belangrijke taak als interieurarchitect: een goede basis maken. Een indeling die klopt, materialen die elkaar versterken, meubels die qua vorm en proportie bij de ruimte passen en aandacht voor licht, tactiliteit, contrast en detail.

Ruimte voor eigenheid

Mensen hebben vaak veel ideeën, wensen en dingen die ze mooi vinden. Er is ontzettend veel te kiezen. Juist door keuzes te maken kun je daar samenhang in brengen. Het kan een rustig interieur zijn, maar ook kleurrijk of uitgesproken. Als de verhoudingen en keuzes kloppen, voelt het harmonieus.

Tegelijkertijd wil ik geen interieurs maken waarin alles door mij is bepaald. Je ontwerpt als interieurarchitect het kader, maar daarbinnen moet het leven van de gebruiker zichtbaar kunnen worden. De mensen die er wonen of werken mogen het zich eigen maken. Met kunst, boeken, gebruiksvoorwerpen, een erfstuk, iets van een reis, een verzameling of iets wat zelf is gemaakt.

Een ontwerp kan daar letterlijk ruimte voor bieden: een plank, een nis, een kast, een tafel of gewoon een lege wand. Plekken die niet door mij ingevuld hoeven te worden, maar die in de loop van de tijd betekenis krijgen.

Herwaarderen als onderdeel van esthetiek

Daar raakt esthetiek voor mij ook aan herwaarderen. Niet alles hoeft nieuw gekozen of bedacht te worden. Wat er al is, een meubel, materiaal, kunstwerk of voorwerp met betekenis, kan juist onderdeel worden van het geheel. De opgave is dan niet om het passend te maken bij een vooraf bedacht beeld, maar om oud en nieuw zo bij elkaar te brengen dat er een nieuwe vanzelfsprekendheid ontstaat.

In een woning is die persoonlijke laag misschien het meest zichtbaar, maar ook in publieke en commerciële ruimtes vind ik eigenheid belangrijk. Daar gaat het niet om de identiteit van één bewoner, maar om die van een organisatie, gemeenschap of plek. Zodat een ruimte niet alleen goed ontworpen is, maar ook laat zien voor wie zij is gemaakt.

Nu ik nog eens door het boek over Irving Harper blader en naar zijn huis kijk, zie ik dat wat mij aanspreekt geen perfect plaatje is. Het is de sfeer, de eigenheid van het interieur, die ik graag in het echt zou willen zien en voelen. Al die verschillende objecten, meubels en kunstwerken hebben er hun plek gevonden, zonder dat het geheel zijn samenhang verliest. Juist binnen die harmonie kan karakter ontstaan.